Byrjendablað í fluguveiði

• Veiðileyfi fylgir ákveðnu svæði, ákveðnum degi og oftast ákveðinni vakt. Í flestum laxveiðiám eru tvær vaktir á dag, morgunvakt og kvöldvakt, og lögbundið hámark er 12 klukkustunda veiði á sólarhring. Nákvæm tímasetning stendur í reglum árinnar.
• Reglur árinnar ráða öllu sem lögin segja ekki: fjöldi stanga á svæði, hvort skylt sé að sleppa fiski (veiða og sleppa), hvort krókar eigi að vera agnhaldslausir, hvort aðeins megi veiða á flugu, hámarksstærð á krók og kvóti á landaða fiska. Lestu þær áður en þú leggur af stað, þær eru oftast á vef veiðifélagsins eða söluaðilans.
• Laxveiðitímabilið er samkvæmt lögum frá 20. maí til 30. september, mest 105 dagar í hverri á. Flestar ár opna um eða eftir miðjan júní.
• Veiðibókin. Í hverju veiðihúsi er veiðibók, oft rafræn (Angling iQ). Þar skráir þú hvern fisk: staður, stærð, fluga, hvort sleppt. Skoðaðu hana þegar þú kemur, hún segir þér hvaða flugur hafa gefið síðustu daga.
• Vatnshæðin. Veðurstofan birtir rennsli og vatnshæð í mörgum ám. Hátt eða lágt vatn ræður meiru um fluguval en veðrið.

Taumurinn er samsettur úr tveimur hlutum: keyptum taum sem mjókkar frá flugulínunni (9 eða 12 feta), og taumenda, 50 til 80 cm bút af grennra taumefni sem er hnýttur fremst og flugan fest í. Taumendinn er það sem slitnar og styttist, þú skiptir um hann, ekki allan tauminn. Þegar hann er orðinn styttri en 30 cm, hnýttu nýjan.

Hugsaðu um þrennt í þessari röð: vatnið (hæð, litur, hiti), svo birtan, svo veðrið. Fiskurinn er í vatninu, ekki í loftinu. Stærðartölur: hærri tala er minni fluga, #16 er örsmá, #8 er stór.

Árstíðin

• Júní til miðs júlí: hátt vatn, nýgenginn fiskur. Stærri flugur, Collie Dog flottúpa til að leita, Sunray 1", tvíkrækjur #12 til 14. Hitch um leið og fiskur sést.
• Miðjan júlí til ágúst: vatnið lækkar og fiskurinn hefur séð margar flugur. Smáar flugur #14 til 16, micro Sunray, micro hitch, Silver Sheep #16, Undertaker. Lítil þung keila þegar fiskur kemur upp en tekur ekki.
• September: lágt vatn og legnir fiskar. Smáar flugur, svartur Frances á gullkrók. Meira af appelsínugulu og gulu í flugunum. Rigning breytir öllu, sjá töfluna.

Sumar ár hafa svo fastan karakter að þær lenda nær alltaf í sömu línum töflunnar hér að ofan. Þetta er það sem heimildir um árnar sjálfar segja. Taflan segir hvað er ríkjandi, ekki hvað gerist í dag: Norðurá í úrhelli í ágúst er allt í einu „hátt og litað vatn“, og vatnshæðin hjá Veðurstofunni ræður alltaf yfir þessari töflu.

Tólf flugur sem duga í flestar íslenskar laxár sumarlangt. Keyptu tvær til þrjár af hverri, flugur tapast. Myndir og lýsingar eru í fluguyfirlitinu.

1. Byrjaðu efst. Fiskurinn liggur oftast þar sem straumurinn hægir á sér: við brotið efst í hylnum, í strengnum, við steina og þar sem djúpt vatn mætir grunnu. Byrjaðu efst í hylnum og vinn þig niður.
2. Kastaðu á ská niður, um 45 gráður frá bakkanum. Línan og taumurinn eiga að vera nokkurn veginn bein lína.
3. Láttu fluguna sveiflast með straumnum yfir hylinn þar til hún stöðvast beint fyrir neðan þig. Haltu stangartoppnum lágt. Laxinn tekur oft þegar flugan réttir úr sér í lokin.
4. Strippaðu línuna inn í stuttum rykkjum í lokin, 2 til 3 strip, svo kastaðu aftur. Sunray og Collie Dog eru oft strippaðar hratt alla leið.
5. Lengdu fyrst, stígðu svo. Byrjaðu með stutta línu, um 3 metra, og lengdu um eitt strip (20 cm) í hverju kasti þar til þú ert kominn með þá lengd sem þú ræður við, oftast 6 köst. Dragðu línuna inn, stígðu svo eitt skref niður og kastaðu aftur. Aldrei kasta og stíga á meðan flugan er úti. Þannig fer flugan yfir allan hylinn á jöfnum bilum.
6. Mending: ef línan dregur fluguna of hratt skaltu lyfta stangartoppnum og færa línuna upp fyrir fluguna. Ekki vippa, það kippir í fluguna og styttir tímann sem hún veiðir.
7. Umferðin. Þegar þú ert kominn niður úr hylnum er ein umferð búin. Skiptu um flugu, minni eða öðruvísi lit, og farðu aðra umferð. Eftir tvær til þrjár umferðir án viðbragða skaltu færa þig.
8. Í lágu vatni: kastaðu lengra niður, 25 til 30 gráður, lengri taumur, láttu fluguna reka hægt í gegnum breiðuna. Láttu hana lenda í lygna vatninu hinum megin við strenginn.

Hitch er lítil túpa þar sem taumurinn kemur út um hlið túpunnar svo hún skautar á yfirborðinu og skilur eftir sig V-laga gáru. Laxinn kemur upp og tekur hana sýnilega. Þetta er skemmtilegasta aðferðin og hentar byrjendum vel af því að þú sérð allt sem gerist.

• Hvenær: tært vatn, nægur straumur til að flugan skauti, vatnshiti um 10 til 14°C. Stærri hitch snemmsumars í háu vatni, micro-hitch þegar vatnið lækkar. Virkar allt sumarið, líka í kulda og vindi.
• Taumur: um ein stangarlengd. Of langur taumur, flugan sekkur. Of stuttur, línan fælir fiskinn.
• Kast: 45 gráður yfir hylinn, lína og taumur strekkt, stöngin í um 45 gráðu halla upp frá vatninu.
• Hraði: í straumi lætur þú fluguna skauta á hraða straumsins. Í lygnu vatni strippar þú hægt. Ekki svo hratt að það freyði fyrir framan fluguna.
• Takan: gerðu ekkert. Laxinn kemur upp, tekur og snýr sér, og línan strekkist sjálf. Ef þú lyftir stönginni um leið og þú sérð hann, tekurðu fluguna frá honum. Þetta er erfiðasta reglan að fara eftir.

Þrír hnútar duga í byrjun: lykkja í lykkju, klinshnútur og skurðlæknishnútur. Hinir koma seinna. Æfðu þá heima með sverum taum áður en þú stendur í kulda við ána. Bleyttu alltaf hnútinn með munnvatni áður en þú herðir, annars brennur taumefnið og hnúturinn veikist. Tenglarnir fara á netknots.com, sem sýnir hvern hnút skref fyrir skref með hreyfimynd. Yfirlit á myndbandi: Veiðihnútar á YouTube.

Urriði og bleikja eru auðveldari byrjun en lax: fleiri fiskar, ódýrari leyfi og þú getur veitt allan daginn.

• Púpur eru grunnurinn: Krókurinn (besta bleikjuflugan), Peacock, Pheasant Tail, #12 til 16. Látnar reka með straumnum eða dregnar hægt inn í vatni. Tökuvari hjálpar.
• Straumflugur þegar fiskurinn eltir: Black Ghost, Nobbler, Dentist, #6 til 10. Dregnar inn í rykkjum.
• Þurrflugur þegar fiskur sést vaka: Black Gnat, Adams, #14 til 18. Bíddu með að bregða við.
• Litir: sjóbleikja tekur bleikt, appelsínugult og rautt. Urriði vill dökkt og náttúrulegt, hornsílalíki.
• Í vötnum: veiddu við innrennsli og útrennsli, þar sem grynningar mæta dýpi, og í vindinum, fiskurinn fylgir fæðunni sem vindurinn rekur. Lengri taumur, ein og hálf stangarlengd.

Sigurður Héðinn, Siggi Haugur, hannaði fluguna Haug og hefur kennt laxveiði í áratugi. Þetta eru glósur af námskeiði hans í apríl 2023, teknar af þátttakendum, ekki yfirfarnar af honum. Þar sem þær stangast á við annað hér á blaðinu er það merkt.

Fluguval Sigga

• Röðin á hylnum: fyrst gárutúpa (hitch), svo smáfluga, að lokum eitthvað stærra eða þyngra. Hann setur hitch-túpuna alltaf þannig að taumurinn komi út að ofan, ekki á hlið.
• Stærð eftir vatnshita: 12 til 14°C, þá #12. Kaldara, stærra. Þegar vatnið er komið niður í 6°C fer hann í stórar flugur, annars notar hann helst ekki „hlussur“.
• Hitamæling án mælis: höndina ofan í þar til hún kólnar, upp aftur, og finna hvort hún kólnar meira eða hlýnar í loftinu. Þá veistu hvort loftið er hlýrra en vatnið.
• Krókalitur: sól, þá silfurkrókur. Eftir miðjan ágúst, gullkrókur „massívt“.
• Flugurnar þrjár: Haugur (blár), Vonin (græn) og Collie Dog. Grænt og blátt gengur alls staðar á Íslandi. Siggi segir að stærstur hluti laxa á Íslandi veiðist á þessar þrjár. Ætti hann bara eina flugu veldi hann Collie Dog. Collie Dog Campari er sama fluga með rauðum haus, á silfurkrók.
• Silver Sheep er besta sólarflugan, á silfurkrók.
• Micro-túpa er öflug í smálaxinn.
• Hnútar: Rapala-lykkjuhnútur á litlar flugur svo þær hreyfist frjálst, venjulegur klinshnútur á stærri.

Að lesa vatnið

• Laxinn liggur alltaf á móti straumi og þar sem hann hefur minnst fyrir lífinu: við hliðina á steini eða fyrir aftan hann, í ljósa svæðinu á botninum (hvítu eða ljósgrænu), undir hvítfrussi í fosshyl og við berghlaup sem gengur út í ána. Ekki í bakstraumi.
• Vatnshæðin ræður alltaf hvar hann liggur. Tökustaðirnir eru nánast alltaf þeir sömu ár eftir ár, spurðu í veiðihúsinu.
• Fiskur sem er að ganga hegðar sér öðruvísi en fiskur sem er kominn í hylinn sinn. Tökufiskur er á iði, sporðurinn hreyfist öðruvísi.
• Í grænum hyl sýnist allt svart og grátt vera fiskur. Í dökkum hyl sýnist allt ílangt vera fiskur. Gul gleraugu með skautun eru best. Klæddu þig aldrei í hvítt.
• Sjónsvið laxins er eins og demantur og hann sér meira í djúpu vatni. Standirðu við hliðina á honum sér hann þig ekki, og þú getur gengið aftan að honum.
• Veiddu fiskinn nær alltaf „innan frá“, frá bakkanum sem hann liggur nær. Stattu þar sem þú nærð yfir svæðið, oft úti í grjótinu, ekki uppi á bakkanum.

Kastið og rekið

• Byrja með 3 metra línu og lengja um eitt strip í hverju kasti, þar til lengdin er komin, oftast í 6 köstum. Svo eitt skref og kast, skref og kast. Draga inn áður en stigið er.
• Smáfluga: kasta 60 eða 45 gráður niður og til hliðar. Hún þarf að fara jafnhratt eða hægar en vatnið.
• Hann strippar allar smáflugur, smátt og hratt, og mendar alltaf, hann vill beina línu.
• Í ágúst: fyrst dauðarek yfir staðinn, svo sama kast aftur og strippað.
• Andstreymisveiði, þegar þú sérð fiskinn: stattu mjög nálægt, kastaðu bara taumnum, aldrei línunni, og láttu stangaroddinn fara rétt fram fyrir hausinn á honum.
• Á sumum svæðum er rétt að „dorga“ með hitch, láta hana hanga í straumnum.

Taka, viðureign og löndun

• Ekki hafa hemluna of stífa. Gefðu mikla línu. Reistu stöngina þegar hann hættir að draga út.
• Snúi hausinn að þér, taktu á honum. Snúi hann frá þér, leyfðu honum að fara.
• Dragðu inn á 90 gráðum, til hliðar, ekki beint á móti honum.
• Alltaf með háf fyrir stóra fiska. Helst ekki taka fiskinn upp úr háfnum eða vatninu.
• Leggðu blautt þvottastykki yfir augað sem snýr að þér, þá róast hann á meðan flugan er losuð. Kældu hendurnar í ánni fyrst: hlýjar hendur skemma slímlagið sem ver fiskinn, og þá komast sveppir í hann eftir að honum er sleppt.
• Aldrei lyfta fiski á sporðinum einum. Hann drepst.
• Veiðiugginn segir til um stærð fisksins. Norðurlandið á stóru fiskana.
• Mundu hvar hann tók, á hvað og hvernig (strip, dauðarek). Veiðihúsið vill vita það allt.

Búnaður og umhirða

• Stöng, hjól og lína eiga að passa saman, helst frá sama framleiðanda. Switch-stöng er um 1,5 sinnum lengri en einhenda.
• Taumur, þar sem Siggi er ósammála blaðinu: áður var taumur jafnlangur stönginni, í dag 1,5 til 2 stangarlengdir, tveir faðmar. Laxinn er ekki hræddur við taum, ólíkt silungi. Kónískir keyptir taumar sem mjókka fram kasta best. Hann notar Maxima Chameleon (sterkari, þolir vindhnúta) og Ultragreen (í sól), 12 og 15 pund, og kaupir oftast Guideline. Mýktu tauminn með því að hita hann milli fingranna og toga létt.
• Alltaf nýir taumar í hverja veiðiferð, og ekkert hnjask á þeim. Línan endurnýjuð á 2 til 3 ára fresti.
• Aldrei teygja á línunni, til dæmis ef hún festist í botni, það er óafturkræft. Dragðu að þér og skjóttu línunni út aftur. Aldrei stíga á línuna. Haltu efsta hringnum á stönginni hreinum, annars skemmist húðin á línunni.
• Flugan fer framhjá þér á miklum hraða í góðu kasti. Hattur, gleraugu og helst eitthvað fyrir munninn.
• Vöðluskór með 5 nöglum í tá og 5 í hæl. Vöðlur snúið á röngunni annan hvern dag til að lofta, þvegnar á ullarkerfi eða í baðkari, hengdar strax upp heima. Skór spúlaðir. Ekki drepa í sígarettu í vöðlunum.
• Ekki setja blauta stöng í hólkinn, korkurinn myglar.
• Oft gott að veiða fram í myrkur. Þá glær gleraugu.

1. Að bregða við laxatöku. Flugan hrifsast úr munninum. Gerðu ekkert, láttu línuna strekkjast.
2. Að standa kyrr og kasta á sama stað. Skref niður eftir hvert kast.
3. Of stór fluga í lágu vatni. Hún fælir hylinn fyrir alla sem koma á eftir þér. Í lágu vatni, #14 og minni.
4. Að vaða of langt út. Fiskurinn liggur oft við bakkann þar sem þú stendur. Veiddu fyrst nær, svo lengra.
5. Skugginn þinn á hylnum. Haltu þig lágt og hafðu sólina á hlið.
6. Hnútur og krumpur í taumnum. Þeir slíta við fyrsta stóra fisk. Skiptu um taumenda.
7. Að gleyma vöðlubeltinu. Öryggisatriði, ekki tískuatriði.
8. Að lesa ekki veiðibókina og reglur árinnar. Þar er svarið við „hvaða fluga“ oftast.
9. Að gefast upp á hyl eftir eina umferð. Skiptu um flugu og farðu aðra. Eftir þrjár, færðu þig.
10. Gleraugun heima. Krókur í auga er alvarlegasta slysið í fluguveiði og gleraugu koma í veg fyrir það. Án skautaðra glerja sérðu heldur hvorki fiskinn, botninn né tökuna.

Að bregða við

Veiðimál fyrir að kippa í stöngina þegar fiskur tekur, „setja í hann“. Gert strax við silung, aldrei við lax.

Stærð (#)

Krókastærð. Hærri tala er minni fluga. #16 er örsmá, #12 miðlungs, #8 stór.

Túpa

Fluga hnýtt á plast- eða málmrör, krókur settur í aftan á. Flottúpa er létt og syndir grunnt.

Keila (conehead)

Málmhaus framan á túpu sem þyngir hana. Micro-keila er örsmá útgáfa.

Einkrækja, tvíkrækja, þríkrækja

Krókur með einum, tveimur eða þremur oddum.

Hitch, gárutúpa

Túpa sem taumurinn kemur út um hliðina á, svo hún skautar á yfirborðinu.

Micro

Minnsta útgáfan af flugu, 1 til 1,5 cm túpa eða #16 til 18 krókur.

Strip

Að draga línuna inn með hendinni í rykkjum svo flugan hreyfist.

Mend

Að færa línuna á vatninu eftir kastið svo straumurinn dragi fluguna ekki of hratt.

Sveifla (swing)

Þegar flugan berst með straumnum í boga yfir hylinn.

Umferð

Að veiða hyl frá toppi niður úr, einu sinni.

Flotlína, sökklína, sökkendi

Lína sem flýtur, sekkur öll, eða sekkur aðeins fremst.

Skotlína, skothaus, runninglína

Lína í tveimur hlutum: þungur skothaus fremst (flot eða sökk) og grönn runninglína fyrir aftan sem „skýtur“ út í kastinu. Andstæðan er heil lína (WF).

Flúorkarbon

Taumefni sem sést síður í vatni og sekkur betur en nælon. Stífara og dýrara.

Taumur

Grannt gegnsætt efni milli flugulínu og flugu. Sverleiki í mm eða pundum.

Nýgenginn

Lax sem er nýkominn úr sjó, silfraður og tökuglaður. Leginn lax hefur verið lengi í ánni og er tregari.

Vakt

Veiðitímabil dagsins, oftast morgunvakt og kvöldvakt með hléi í miðjunni.

Flugur í Norðurá og Hitch (veidiflugur.is) · Bestu laxveiðiflugurnar í sumar (Veiðihornið, 2023) · Eitt gott ráð fyrir síðsumars laxveiði (Vísir) · Frá töku til löndunar (Árvík) · Icelandic salmon flies (Fish Partner) · Popular flies (Veiðiheimar) · Your fly box for salmon fishing in Iceland (Fulling Mill) · Riffling hitches and micro flies (Superflies) · Equipment to bring (Iceland Fishing Guide) · Lög um lax- og silungsveiði nr. 61/2006 · Um árnar: Þverá og Kjarrá (Anglers.is), Kjarrá (Aardvark McLeod), Grímsá (Where Wise Men Fish), Blanda (Fish Partner), Haffjarðará (Veiðiheimar), Eystri-Rangá (Iceland Road Guide). Hitamörk vatns eru umdeild milli heimilda og eru gefin upp sem viðmið, ekki reglur. Viðmið um krókalit og taumsverleika eru venjur veiðimanna.